تبلیغات

حمایت مالی از سایت

X

نرم افزار قانون در طب ابوعلی سینا - قانون در طب سینا
سه شنبه 5 شهریور 1392

قانون در طب سینا

   نوشته شده توسط: مهندس سید رحمت الله انصاری    

قانون در طب

 

نسخهٔ دستنویس فارسی کتاب قانون که در موزهٔ آرامگاه بوعلی در همدان نگهداری می‌شود.

نسخه‌ای از کتاب قانون ابن سینا به زبان لاتین، چاپ ۱۴۸۴ میلادی در مخزن کتب نفیس کتابخانه مرکز علوم درمانی دانشگاه تکزاس در سن‌آنتونیو.

قانون در طب یکی از کتابهای ابن سینا در زمینهٔ پزشکی‌است که نزدیک به هفتصد سال در مراکز علمی اروپا تدریس می‌شد. اصل کتاب به زبان عربی نوشته شده‌است و عبدالرحمن شرفکندی در دهه‌های ۴۰ و ۶۰ شمسی، آن را به زبان فارسی ترجمه کرده‌است.

این کتاب مهم‌ترین و مفصل‌ترین کتاب ابن سینا در طب و از امهات کتب طبی در تمدن ایران پس از اسلام و از جمله مهم‌ترین آثار پزشکان دنیای قدیم است.

جایگاه قانون در تمدن طبی اسلام

در تمدن ایران پس از اسلام سه کتاب در شمار مهم‌ترین کتب طبی پزشکان مسلمان آورده می‌شود. الحاوی از محمد زکریای رازی، کامل الصناعة از مجوسی اهوازی و در نهایت قانون ابن سینا. از این میان قانون ابن سینا از حیث غنای مطالب و حسن بیان بر دیگر آثار برتری دارد.

زمان نگارش قانون

قانون فی الطب در سه مرحله نوشته شده است: نخست در گرگانج حدود سال 403 ق، بخش دوم در ری و حدود 405 ق و بخش سوم در همدان بین سالهای 405 و 414 ق .

ساختار و محتوای قانون

این كتاب عظیم بیش از یك میلیون كلمه دارد و شامل پنج بخش (كتاب) است كه هر یك به چند فن، تعلیم، جمله و فصل تقسیم میشود. پنج بخش کتاب عبارت است از: کلیات طب، ادویه مفرده، امراض مخصوص اعضاء، امراض عمومی بدن و ادویه مرکبه. بوعلی در كتاب مذكور سعی بلیغی در تعریف الفاظ طبی به گونهای منطقی كرده و در تقسیم موضوعات و شرح مطالب نیز از روشی منطقی پیروی كرده است. قانون را باید تركیبی علمی از تجارب بالینی بوعلی، آثار و تعالیم جالینوس و بقراط و ارسطو و نوشته‌های پزشكان ایرانی و مسلمان پیش از خود چون رازی، ابن ربن طبری و ابوسهل مسیحی دانست.

كتاب مذكور را بزرگترین سند پزشكی جالینوسی میدانند ولی مسائل نظری ارسطویی بر این اثر ارزشمند مسلط است. بوعلی در تشریح به ارسطو استناد میكرد. وی مبانی كلی طب را بر پایه آرای جالینوس و داروگیاهشناسیاش را بر اساس نوشته‌های دیوسكوریوس (داروگیاهشناس نامدار یونانی در قرن نخست میلادی) توضیح داده است.

بوعلی به طب نظری و عملی نظر داشته است. وی در آثار طبی خود و به ویژه در قانون، تعالیم عملی و بالینی را در قالب تعریفهای نظری و علمی بیان كرده است. مشاهدات بالینی قانون را میتوان با مفاهیم تجربی بالینی الحاوی مقایسه كرد. ابن سینا، رازی را شایسته نام پزشك و حكیم نمیدانست اما عملا" بسیاری از روشهای درمان و كار تجربی خود را از الحاوی رازی آموخته بود.

بوعلی در شرح داروهای مفرد و قراباذین، نخست ماهیتشان را ذكر میكند و بعد نوع عالی و دانی آن را شرح میدهد. اكثر داروهای ذكر شده از داروهای گیاهی یا حیوانی است. او از مواد معدنی و تركیبات شیمیایی نیز در داروسازی استفاده میكرده است ازجمله طلا، سرب، نقره، سفیداب، گوگرد، زرنیخ، لاجورد، و زنگار.

ابن سینا ضمن توصیف كاركرد این مواد اطلاعات جالبی نیز درباره شیمی غیرآلی بیان كرده است. در كتاب اول قانون برخی اطلاعات درباره طرز آزمایش مواد دقیقآ آمده است ازجمله شرح تصفیه آب هنگام مسافرت.

بوعلی سینا در قانون به نكات خاصی اشاره میكند كه پیش و حتی پس از آن دوره، به آنها توجه چندانی نمیشده است.

 

قانون از منظر دیگران

کتاب قانون مورد مدح بزرگان عرصه دانش و طب قرار گرفته است که مواردی را ملاحظه می فرمایید:

دیدگاه عروضی سمرقندی

نظامی عروضی آورده است كه اگر بقراط و جالینوس زنده شوند روا بُوَد كه پیش این كتاب سجده كنند. او به نقل از قدما روایت میكند كه «طبیبی مجلد اول از قانون بدانسته باشد و سن او به اربعین كشد اهل اعتماد بود».

آقابزرگ تهرانی

ترجمه های قانون

كتاب قانون را ژراردوی كرمونایی در سال 1187 به لاتینی برگرداند. پیش از آن، این كتاب را به فرمان اسقف اعظم تولدو، ریموند، در 1151 م به لاتینی ترجمه كرده بودند. آندرئا آلپاكو در سال 1520 یا 1521 م اثر بوعلی را به لاتینی برگرداند. قانون در نیمه آخر قرن پانزدهم، شانزده بار و در قرن شانزدهم میلادی بیش از بیست بار تجدید چاپ شد.

ترجمه عبری كتاب مذكور را یوسف لوركی در سال 1491 م در ناپل انجام داد و در همان جا منتشر شد. كتاب قانون را ملا فتح الله فخرالدین شیرازی در 1306 ق به فارسی برگرداند و این ترجمه در لكنهو چاپ شد. ترجمه‌ای دیگر نیز از مترجمی نامعلوم منتشر شده است.

از ترجمه ها و پژوهشهای متأخر نیز میتوان به نمونه هایی اشاره كرد:

1. ترجمه كتاب اول قانون از كامرون گرونر.

2. ترجمه قسمت تشریح الاعضاء از پ. دوكنینگ. وی مبحث مربوط به كلیه و مثانه را ترجمه كرده است.

3. ترجمه فن سوم از كتاب سوم از هیرشبرگ و لیپر،  درباره بیماریهای چشم در سال1902 م در آلمان منتشرشد .

4. ترجمه كتاب پنجم از زونت هایمر.

5. ترجمه قانون به فارسی از عبدالرحمان شرفكندی.

6. ترجمه بخش تشریح از كوپینگ در سال 1900 م به فرانسه.

 

 

شروح قانون

بر قانون شروح فراوانی نگاشته شده‌است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

شرح قطب الدین شیرازی.

1. شرح ابوعبید عبدالواحد جوزجانی؛ شاگرد بوعلی سینا.

2. شرح علی بن رضوان (متوفی 460 ق).

3. شرح فخر الدین رازی (متوفی 606 ق).

4. شرح ابراهیم بن علی بن محمد سلمی القطب المصری در قرن هفتم هجری.

5. شرح نجم الدین احمد نخجوانی.

6. شرح محمد بن محمود آملی (متوفی 753 ق).

7. شرح سعد الدین محمد فارسی.

8. شرح فخر الدین محمد خجندی.

9. شرح جمال الدین حلی.

10. شرح رفیعالدین كیلی.

11. شرح یعقوب بن اسحاق ساوی یا السامری در قرن هفتم هجری.

12. شرح ابوالفرج یعقوب بن اسحاق و معروف به ابن القف.

13. شرح محمد بن عبدالله آقسرایی در قرن هشتم هجری.

14. شرح حكیم علی گیلانی یا جیلانی در قرن دهم هجری.

15. شرح كلیات قانون از سدید الدین كازرونی (متوفی 745 ق).

16. شرح ابوالفضایل محمد بن نامور خونجی (متوفی 646 ق ).

17. شرح علی بن عبدالرحمان مشهور به زین العرب المصری (متوفی 770 ق).

18. شرح عزیز الدین رازی.

19. شرح قطب الدین ابراهیم مصری.

20. شرح مسیح الملك یا حكیم شفایی خان بن حكیم عبدالشافی خان.

21. شرح هبهالله بن جمنی.

22. شرح محمود بن مسعود بن مصلح فارسی كازرونی معروف به قطب الدین شیرازی (متوفی 710 یا 716 ق) به نام تحفه السعدیه.

23. شرح افضل الدین جوینی.

24. شرح ربیع الدین عبدالعزیز چلپی.

25. شرح اسحاق خان بن اسماعیل خان دهلوی (در قرن دوازدهم هجری) و با نام غایه المفهوم فی تدبیر المحموم.

26. شرح و حاشیه بر قانون از ضیاء الدین بن بهاء الدین شجاعی.

خلاصه ها

خلاصه هایی نیز از این كتاب تهیه شده كه برخی از آنها چنین است:

1. مختصر القانون از ابوعلی محمد بن یوسف بن شرف الدین.

2. خلاصه القانون از ابوسعید بن ابی السرور الاسرائیلی السامری العسقلانی.

3. موجز ابن نفیس . نویسنده در خلاصه خود از قانون، گردش خون كوچك بین قلب و ریه ها را توضیح میدهد. بعدها ویلیام هاروی گردش كامل خون را در بدن با توجه به آرای بوعلی و ابننفیس اثبات كرد[.

4. التشریح المكنون فی تنقیه القانون اثر هبهالله ابن جمیع اسرائیلی.

.5 الفصول الایلاقیه تألیف محمد بن یوسف ایلاقی (متوفی 460 ق).

6. قانونچه یا القانونچی فی الطب از محمود بن عمر چغمینی (متوفی 745 ق).

7. صفوه و اقتضاب و تلخیصی از اثر دوم به نام انتخاب الاقتضاب.

چاپ قانون

قانون نخست بار در شهر رم با كتاب نجات بوعلی در دو مجلد، در سال 1593م منتشر شد. پس از آن در سال 1290 ق در قاهره، در 1294 ق در بولاق (ممتازترین چاپ)، در 1296 ق در تهران، در سال 1307 و 1324 ق در لكنهو، در سال 1905 م و با شرح فارسی آن در لاهور و كتاب چهارم قانون با شرح فارسی اش در سالهای 1274 و 1296 و 1298 ق در لكنهو منتشر گردیده است.

 

 


Cialis canada
جمعه 16 آذر 1397 06:23 ق.ظ

Lovely posts, Many thanks!
cialis e hiv india cialis 100mg cost cialis for sale south africa click now cialis from canada 40 mg cialis what if i take cialis australian price cialis daily dose generic cialis kaufen cialis purchasing fast cialis online
buy cheap cialis in canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:03 ب.ظ

Awesome information. Kudos!
acquisto online cialis wow cialis tadalafil 100mg cialis coupons we recommend cialis best buy cialis for sale only here cialis pills cialis soft tabs for sale online prescriptions cialis cialis generico online legalidad de comprar cialis
Cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:16 ق.ظ

Wonderful data. Appreciate it.
cialis generico postepay how do cialis pills work cialis wir preise cialis with 2 days delivery we choice free trial of cialis we choice cialis pfizer india cialis side effects cheap cialis trusted tabled cialis softabs buying cialis on internet
Buy cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 04:11 ب.ظ

Amazing loads of good info!
opinioni cialis generico cialis generico online cialis generika precios de cialis generico we choice free trial of cialis when will generic cialis be available venta cialis en espaa we use it cialis online store cialis tadalafil online cialis generika
buy cheap cialis coupon
سه شنبه 13 آذر 1397 04:50 ق.ظ

Nicely expressed genuinely! !
cialis cost rezeptfrei cialis apotheke prices on cialis 10 mg cialis generisches kanada cialis canadian drugs generic cialis tadalafil cialis herbs cialis 5 mg effetti collateral miglior cialis generico cialis 20mg prix en pharmacie
buy cheap cialis no prescription
دوشنبه 12 آذر 1397 04:43 ب.ظ

Regards, Loads of knowledge!

acquistare cialis internet generico cialis mexico cialis super acti 5 mg cialis pharmacie en ligne estudios de cialis genricos cialis cuantos mg hay cialis super kamagra cialis uk cialis per paypa cialis lilly tadalafi
Generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 04:33 ق.ظ

Thank you, Numerous forum posts.

cuanto cuesta cialis yaho click here take cialis cialis official site cilas cialis wir preise prix de cialis cialis soft tabs for sale free generic cialis effetti del cialis cialis generika
Generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 04:06 ب.ظ

Good stuff, Regards!
cialis kaufen wo 200 cialis coupon bulk cialis only now cialis 20 mg free generic cialis deutschland cialis online cialis ahumada cialis cuantos mg hay cialis kaufen purchase once a day cialis
buy generic cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 04:11 ق.ظ

Appreciate it! Loads of postings.

viagra vs cialis cialis dosage wow cialis tadalafil 100mg only here cialis pills il cialis quanto costa click here to buy cialis canadian cialis the best choice cialis woman safe dosage for cialis where to buy cialis in ontario
buy tadalafil online
شنبه 10 آذر 1397 04:43 ب.ظ

Kudos! I enjoy it!
cialis 5 effetti collaterali miglior cialis generico we recommend cheapest cialis acquistare cialis internet costo in farmacia cialis cialis generico postepay cialis pills boards pastillas cialis y alcoho cialis cost generic cialis at walmart
buy cialis online cheap
شنبه 10 آذر 1397 03:48 ق.ظ

Good advice. Cheers!
cialis 20mg prix en pharmacie canada discount drugs cialis the best site cialis tablets viagra cialis levitra venta cialis en espaa buy cialis online legal generic cialis in vietnam cialis coupons if a woman takes a mans cialis cialis australian price
Cialis canada
جمعه 9 آذر 1397 04:32 ب.ظ

Regards. Wonderful information!
buy cialis sample pack cialis italia gratis buy brand cialis cheap wow cialis 20 40 mg cialis what if i take tadalafil generic cialis et insomni tadalafil generic acheter cialis meilleur pri brand cialis nl
buy cialis pills
جمعه 9 آذر 1397 04:46 ق.ظ

You actually mentioned this well.
opinioni cialis generico achat cialis en suisse cialis for sale south africa miglior cialis generico cialis diario compra cialis sicuro in linea generic cialis pill online cialis online nederland cialis generika online cialis
Cialis pills
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:24 ب.ظ

Incredible quite a lot of fantastic tips.
cialis e hiv cialis in sconto preis cialis 20mg schweiz generic cialis in vietnam cialis bula cialis prezzo in linea basso cialis 20 mg cost buy cheap cialis in uk cialis kaufen bankberweisung we like it cialis soft gel
Buy generic cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:31 ق.ظ

Excellent posts. Thank you.
cialis 5 mg para diabeticos free generic cialis cialis generique 5 mg click now cialis from canada canadian drugs generic cialis click here cialis daily uk cialis 5 mg schweiz cialis rezeptfrei sterreich legalidad de comprar cialis legalidad de comprar cialis
Cialis generic
چهارشنبه 7 آذر 1397 04:48 ب.ظ

Cheers! A lot of stuff!

cialis 20 mg effectiveness generico cialis mexico cialis 5 effetti collaterali we choice cialis pfizer india cialis coupon when will generic cialis be available comprar cialis 10 espa241a side effects of cialis cialis herbs generic cialis with dapoxetine
Generic cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 04:56 ق.ظ

You revealed this adequately.
link for you cialis price prix de cialis cialis ahumada brand cialis generic get cheap cialis cialis 100 mg 30 tablet click now cialis from canada cheap cialis cialis 20 mg best price chinese cialis 50 mg
levitra 10 mg kopen
جمعه 20 مهر 1397 06:28 ق.ظ

Nicely put. Regards.
buy levitra levitra 10 mg prezzo generic levitra buy levitra 10mg levitra buy levitra online buy levitra generic levitra online buy levitra levitra 10 mg prezzo
buy tadalafil pills
سه شنبه 10 مهر 1397 05:43 ب.ظ

Appreciate it! Quite a lot of advice.

cialis generika in deutschland kaufen if a woman takes a mans cialis cialis 100mg suppliers cialis patentablauf in deutschland cialis wir preise acheter cialis kamagra miglior cialis generico cialis dosage recommendations dosagem ideal cialis cost of cialis cvs
buy cheap cialis on line
یکشنبه 8 مهر 1397 11:24 ق.ظ

You actually said it exceptionally well.
generic cialis 20mg uk cipla cialis online estudios de cialis genricos are there generic cialis cialis online holland tadalafil 5mg generic cialis with dapoxetine cialis baratos compran uk cialis kaufen wo wow cialis tadalafil 100mg
canadian pharcharmy online
یکشنبه 1 مهر 1397 12:35 ق.ظ

Truly a good deal of awesome data!
canadian prescription drugstore online pharmacies tech school online pharmacies tech school pharmacy canada 24 buy viagra online usa canadian pharcharmy online canadian prescription drugstore drugstore online canadian mail order pharmacies canadian medications pharmacy
http://viagravonline.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 10:02 ب.ظ

You revealed this adequately!
costo in farmacia cialis enter site 20 mg cialis cost enter site 20 mg cialis cost cialis tablets australia generic cialis review uk cialis qualitat cialis vs viagra cialis super kamagra cialis for sale south africa dosagem ideal cialis
http://eddrugsgeneric.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 01:17 ب.ظ

You said it very well..
cialis tadalafil cialis preise schweiz deutschland cialis online cialis ahumada cialis 30 day trial coupon brand cialis generic precios cialis peru cialis price in bangalore cialis pills in singapore cialis arginine interactio
http://canadianpharmacyonli.com/
سه شنبه 13 شهریور 1397 08:46 ق.ظ

With thanks. Lots of data.

generic viagra online uk buy viagra with prescription viagra pharmacy prices getting viagra online online sildenafil uk cheap viagra tablets buy viagra online now buy viagra safely online best site to buy viagra best site to buy viagra
cialissy.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 07:14 ق.ظ

Nicely put. With thanks!
generic cialis in vietnam cialis usa cost purchasing cialis on the internet prices for cialis 50mg cialis generique cialis preise schweiz generic low dose cialis cialis flussig cialis ahumada cialis generisches kanada
best place to buy generic viagra online
سه شنبه 23 مرداد 1397 05:35 ق.ظ

You actually expressed this adequately.
sildenafil buy online uk buy cheap viagra generic online viagra cheap no prescription buy generic viagra online usa where to buy viagra cheap buy generic viagra online uk next day delivery generic sildenafil uk how to buy viagra on line buy viagra from usa how can you buy viagra online
babecolate.com/can-you-buy-cialis-over-the-counter-in-us.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:19 ب.ظ

Very good info. Thanks a lot!
cialis 5 mg funziona cialis canadian drugs cheap cialis tadalafilo cialis para que sirve cialis daily cialis canada cialis price in bangalore buy cheap cialis in uk cialis side effects dangers
Buy cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 08:07 ق.ظ

Kudos. Quite a lot of information.

cialis great britain cialis patentablauf in deutschland cialis coupons interactions for cialis cialis 10 doctissimo cialis 20 mg cut in half cialis tablets for sale buying cialis overnight tadalafil 20mg price cialis wal mart pharmacy
Buy cialis
جمعه 7 اردیبهشت 1397 10:58 ب.ظ

Appreciate it, Loads of knowledge!

when can i take another cialis wow cialis 20 female cialis no prescription sublingual cialis online cialis 5mg prix cialis daily cialis reviews cialis herbs prices on cialis 10 mg generic cialis with dapoxetine
Viagra 5 mg
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 04:03 ب.ظ

Nicely put. Kudos!
rx pharmacy viagra uk pharmacy viagra cheap generic viagra pills online where can i buy cheap viagra how do you buy viagra buy genuine viagra online how to purchase viagra online buy generic viagra where can you buy viagra over the counter buy cheap viagra no prescription
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30