تبلیغات

حمایت مالی از سایت

X

نرم افزار قانون در طب ابوعلی سینا - قانون در طب سینا
سه شنبه 5 شهریور 1392

قانون در طب سینا

   نوشته شده توسط: مهندس سید رحمت الله انصاری    

قانون در طب

 

نسخهٔ دستنویس فارسی کتاب قانون که در موزهٔ آرامگاه بوعلی در همدان نگهداری می‌شود.

نسخه‌ای از کتاب قانون ابن سینا به زبان لاتین، چاپ ۱۴۸۴ میلادی در مخزن کتب نفیس کتابخانه مرکز علوم درمانی دانشگاه تکزاس در سن‌آنتونیو.

قانون در طب یکی از کتابهای ابن سینا در زمینهٔ پزشکی‌است که نزدیک به هفتصد سال در مراکز علمی اروپا تدریس می‌شد. اصل کتاب به زبان عربی نوشته شده‌است و عبدالرحمن شرفکندی در دهه‌های ۴۰ و ۶۰ شمسی، آن را به زبان فارسی ترجمه کرده‌است.

این کتاب مهم‌ترین و مفصل‌ترین کتاب ابن سینا در طب و از امهات کتب طبی در تمدن ایران پس از اسلام و از جمله مهم‌ترین آثار پزشکان دنیای قدیم است.

جایگاه قانون در تمدن طبی اسلام

در تمدن ایران پس از اسلام سه کتاب در شمار مهم‌ترین کتب طبی پزشکان مسلمان آورده می‌شود. الحاوی از محمد زکریای رازی، کامل الصناعة از مجوسی اهوازی و در نهایت قانون ابن سینا. از این میان قانون ابن سینا از حیث غنای مطالب و حسن بیان بر دیگر آثار برتری دارد.

زمان نگارش قانون

قانون فی الطب در سه مرحله نوشته شده است: نخست در گرگانج حدود سال 403 ق، بخش دوم در ری و حدود 405 ق و بخش سوم در همدان بین سالهای 405 و 414 ق .

ساختار و محتوای قانون

این كتاب عظیم بیش از یك میلیون كلمه دارد و شامل پنج بخش (كتاب) است كه هر یك به چند فن، تعلیم، جمله و فصل تقسیم میشود. پنج بخش کتاب عبارت است از: کلیات طب، ادویه مفرده، امراض مخصوص اعضاء، امراض عمومی بدن و ادویه مرکبه. بوعلی در كتاب مذكور سعی بلیغی در تعریف الفاظ طبی به گونهای منطقی كرده و در تقسیم موضوعات و شرح مطالب نیز از روشی منطقی پیروی كرده است. قانون را باید تركیبی علمی از تجارب بالینی بوعلی، آثار و تعالیم جالینوس و بقراط و ارسطو و نوشته‌های پزشكان ایرانی و مسلمان پیش از خود چون رازی، ابن ربن طبری و ابوسهل مسیحی دانست.

كتاب مذكور را بزرگترین سند پزشكی جالینوسی میدانند ولی مسائل نظری ارسطویی بر این اثر ارزشمند مسلط است. بوعلی در تشریح به ارسطو استناد میكرد. وی مبانی كلی طب را بر پایه آرای جالینوس و داروگیاهشناسیاش را بر اساس نوشته‌های دیوسكوریوس (داروگیاهشناس نامدار یونانی در قرن نخست میلادی) توضیح داده است.

بوعلی به طب نظری و عملی نظر داشته است. وی در آثار طبی خود و به ویژه در قانون، تعالیم عملی و بالینی را در قالب تعریفهای نظری و علمی بیان كرده است. مشاهدات بالینی قانون را میتوان با مفاهیم تجربی بالینی الحاوی مقایسه كرد. ابن سینا، رازی را شایسته نام پزشك و حكیم نمیدانست اما عملا" بسیاری از روشهای درمان و كار تجربی خود را از الحاوی رازی آموخته بود.

بوعلی در شرح داروهای مفرد و قراباذین، نخست ماهیتشان را ذكر میكند و بعد نوع عالی و دانی آن را شرح میدهد. اكثر داروهای ذكر شده از داروهای گیاهی یا حیوانی است. او از مواد معدنی و تركیبات شیمیایی نیز در داروسازی استفاده میكرده است ازجمله طلا، سرب، نقره، سفیداب، گوگرد، زرنیخ، لاجورد، و زنگار.

ابن سینا ضمن توصیف كاركرد این مواد اطلاعات جالبی نیز درباره شیمی غیرآلی بیان كرده است. در كتاب اول قانون برخی اطلاعات درباره طرز آزمایش مواد دقیقآ آمده است ازجمله شرح تصفیه آب هنگام مسافرت.

بوعلی سینا در قانون به نكات خاصی اشاره میكند كه پیش و حتی پس از آن دوره، به آنها توجه چندانی نمیشده است.

 

قانون از منظر دیگران

کتاب قانون مورد مدح بزرگان عرصه دانش و طب قرار گرفته است که مواردی را ملاحظه می فرمایید:

دیدگاه عروضی سمرقندی

نظامی عروضی آورده است كه اگر بقراط و جالینوس زنده شوند روا بُوَد كه پیش این كتاب سجده كنند. او به نقل از قدما روایت میكند كه «طبیبی مجلد اول از قانون بدانسته باشد و سن او به اربعین كشد اهل اعتماد بود».

آقابزرگ تهرانی

ترجمه های قانون

كتاب قانون را ژراردوی كرمونایی در سال 1187 به لاتینی برگرداند. پیش از آن، این كتاب را به فرمان اسقف اعظم تولدو، ریموند، در 1151 م به لاتینی ترجمه كرده بودند. آندرئا آلپاكو در سال 1520 یا 1521 م اثر بوعلی را به لاتینی برگرداند. قانون در نیمه آخر قرن پانزدهم، شانزده بار و در قرن شانزدهم میلادی بیش از بیست بار تجدید چاپ شد.

ترجمه عبری كتاب مذكور را یوسف لوركی در سال 1491 م در ناپل انجام داد و در همان جا منتشر شد. كتاب قانون را ملا فتح الله فخرالدین شیرازی در 1306 ق به فارسی برگرداند و این ترجمه در لكنهو چاپ شد. ترجمه‌ای دیگر نیز از مترجمی نامعلوم منتشر شده است.

از ترجمه ها و پژوهشهای متأخر نیز میتوان به نمونه هایی اشاره كرد:

1. ترجمه كتاب اول قانون از كامرون گرونر.

2. ترجمه قسمت تشریح الاعضاء از پ. دوكنینگ. وی مبحث مربوط به كلیه و مثانه را ترجمه كرده است.

3. ترجمه فن سوم از كتاب سوم از هیرشبرگ و لیپر،  درباره بیماریهای چشم در سال1902 م در آلمان منتشرشد .

4. ترجمه كتاب پنجم از زونت هایمر.

5. ترجمه قانون به فارسی از عبدالرحمان شرفكندی.

6. ترجمه بخش تشریح از كوپینگ در سال 1900 م به فرانسه.

 

 

شروح قانون

بر قانون شروح فراوانی نگاشته شده‌است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

شرح قطب الدین شیرازی.

1. شرح ابوعبید عبدالواحد جوزجانی؛ شاگرد بوعلی سینا.

2. شرح علی بن رضوان (متوفی 460 ق).

3. شرح فخر الدین رازی (متوفی 606 ق).

4. شرح ابراهیم بن علی بن محمد سلمی القطب المصری در قرن هفتم هجری.

5. شرح نجم الدین احمد نخجوانی.

6. شرح محمد بن محمود آملی (متوفی 753 ق).

7. شرح سعد الدین محمد فارسی.

8. شرح فخر الدین محمد خجندی.

9. شرح جمال الدین حلی.

10. شرح رفیعالدین كیلی.

11. شرح یعقوب بن اسحاق ساوی یا السامری در قرن هفتم هجری.

12. شرح ابوالفرج یعقوب بن اسحاق و معروف به ابن القف.

13. شرح محمد بن عبدالله آقسرایی در قرن هشتم هجری.

14. شرح حكیم علی گیلانی یا جیلانی در قرن دهم هجری.

15. شرح كلیات قانون از سدید الدین كازرونی (متوفی 745 ق).

16. شرح ابوالفضایل محمد بن نامور خونجی (متوفی 646 ق ).

17. شرح علی بن عبدالرحمان مشهور به زین العرب المصری (متوفی 770 ق).

18. شرح عزیز الدین رازی.

19. شرح قطب الدین ابراهیم مصری.

20. شرح مسیح الملك یا حكیم شفایی خان بن حكیم عبدالشافی خان.

21. شرح هبهالله بن جمنی.

22. شرح محمود بن مسعود بن مصلح فارسی كازرونی معروف به قطب الدین شیرازی (متوفی 710 یا 716 ق) به نام تحفه السعدیه.

23. شرح افضل الدین جوینی.

24. شرح ربیع الدین عبدالعزیز چلپی.

25. شرح اسحاق خان بن اسماعیل خان دهلوی (در قرن دوازدهم هجری) و با نام غایه المفهوم فی تدبیر المحموم.

26. شرح و حاشیه بر قانون از ضیاء الدین بن بهاء الدین شجاعی.

خلاصه ها

خلاصه هایی نیز از این كتاب تهیه شده كه برخی از آنها چنین است:

1. مختصر القانون از ابوعلی محمد بن یوسف بن شرف الدین.

2. خلاصه القانون از ابوسعید بن ابی السرور الاسرائیلی السامری العسقلانی.

3. موجز ابن نفیس . نویسنده در خلاصه خود از قانون، گردش خون كوچك بین قلب و ریه ها را توضیح میدهد. بعدها ویلیام هاروی گردش كامل خون را در بدن با توجه به آرای بوعلی و ابننفیس اثبات كرد[.

4. التشریح المكنون فی تنقیه القانون اثر هبهالله ابن جمیع اسرائیلی.

.5 الفصول الایلاقیه تألیف محمد بن یوسف ایلاقی (متوفی 460 ق).

6. قانونچه یا القانونچی فی الطب از محمود بن عمر چغمینی (متوفی 745 ق).

7. صفوه و اقتضاب و تلخیصی از اثر دوم به نام انتخاب الاقتضاب.

چاپ قانون

قانون نخست بار در شهر رم با كتاب نجات بوعلی در دو مجلد، در سال 1593م منتشر شد. پس از آن در سال 1290 ق در قاهره، در 1294 ق در بولاق (ممتازترین چاپ)، در 1296 ق در تهران، در سال 1307 و 1324 ق در لكنهو، در سال 1905 م و با شرح فارسی آن در لاهور و كتاب چهارم قانون با شرح فارسی اش در سالهای 1274 و 1296 و 1298 ق در لكنهو منتشر گردیده است.

 

 


http://canadianopharmacy.com/
پنجشنبه 10 مرداد 1398 03:19 ب.ظ

Really a good deal of excellent knowledge.
online pharmacies mexico buy viagra online usa canada pharmacies order canadian prescriptions online buy viagrow pro canada rx pharmacy canada 24 online pharmacy canada drugs for sale in canada canada viagra
cialis super active uk
یکشنبه 2 تیر 1398 07:16 ب.ظ

Incredible tons of good information!
cialis in sconto cialis 100mg suppliers cialis qualitat cialis generico en mexico cialis rezeptfrei we choice free trial of cialis cialis 20 mg effectiveness cialis australian price canadian discount cialis cialis 20 mg cost
http://reuprosem.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 04:25 ق.ظ

Beneficial write ups. With thanks!
cialis venta a domicilio we recommend cialis info cialis dosage recommendations generic cialis with dapoxetine we choice free trial of cialis cialis 5 mg scheda tecnica cialis super kamagra cialis 5mg billiger buy cialis online buy brand cialis cheap
do you need a prescription for cialis
شنبه 1 تیر 1398 11:32 ق.ظ

You stated that adequately!
buy cialis online cheapest cialis 200 dollar savings card cialis venta a domicilio only best offers 100mg cialis cialis sale online rezeptfrei cialis apotheke cialis kamagra levitra generic cialis at the pharmacy click here to buy cialis brand cialis nl
Cialis generic
جمعه 31 خرداد 1398 07:38 ب.ظ

Cheers, An abundance of information.

how do cialis pills work tadalafilo click now cialis from canada cialis generico lilly cialis dose 30mg cialis sans ordonnance cialis sicuro in linea free generic cialis generic cialis with dapoxetine generic cialis with dapoxetine
http://finrido.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 03:53 ق.ظ

Very good data. Many thanks!
sialis trusted tabled cialis softabs cialis sans ordonnance female cialis no prescription generic cialis pro acquistare cialis internet tadalafilo cialis kamagra levitra rezeptfrei cialis apotheke cialis generika
http://realamu.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 07:35 ق.ظ

Wonderful material. With thanks.
generic cialis pro prix de cialis we recommend cialis info cialis efficacit cialis vs viagra tadalafil generic how do cialis pills work calis acheter cialis kamagra best generic drugs cialis
order cialis online
چهارشنبه 29 خرداد 1398 04:50 ب.ظ

Thanks, I like it.
cialis daily new zealand click here cialis daily uk cialis sicuro in linea cialis official site cialis soft tabs for sale generic low dose cialis comprar cialis 10 espa241a cialis preise schweiz venta cialis en espaa online prescriptions cialis
where do you buy cialis
چهارشنبه 29 خرداد 1398 12:34 ق.ظ

You suggested this fantastically!
safe dosage for cialis cialis kamagra levitra cialis 5 mg funziona cialis 20 mg best price cialis daily interactions for cialis cialis 100mg suppliers cialis 20 mg cut in half cilas cialis tablets
purchasing cialis
سه شنبه 28 خرداد 1398 01:46 ق.ظ

You said it perfectly..
i recommend cialis generico cialis coupons cialis generika in deutschland kaufen cialis online napol we choice cialis uk cialis online nederland cialis efficacit cialis pills boards generic cialis at walmart cialis side effects dangers
http://spunenfai.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 11:03 ق.ظ

Nicely put, Thank you.
generic cialis pill online dosagem ideal cialis cialis tadalafil try it no rx cialis order generic cialis online tadalafil 20mg costo in farmacia cialis enter site very cheap cialis cialis professional yohimbe the best choice cialis woman
http://eladut.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 06:43 ق.ظ

You said it effectively.
cialis in sconto cialis online holland cialis 10 doctissimo cialis therapie cialis generico milano cialis uk warnings for cialis cialis kamagra levitra buy cialis cheap 10 mg acheter du cialis a geneve
http://cludcenroa.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 05:13 ب.ظ

Appreciate it. Plenty of forum posts.

american pharmacy cialis we use it cialis online store venta cialis en espaa look here cialis cheap canada only best offers 100mg cialis cialis 5 mg funziona cialis prezzo in linea basso discount cialis cialis lowest price side effects for cialis
http://giabrowun.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 02:39 ق.ظ

You said it adequately.!
compare prices cialis uk cialis uk side effects for cialis cost of cialis per pill the best choice cialis woman if a woman takes a mans cialis viagra or cialis generic cialis 20mg tablets cialis tadalafil generic cialis
Cialis prices
جمعه 24 خرداد 1398 12:30 ب.ظ

You actually mentioned it adequately!
cialis purchasing cialis great britain how do cialis pills work tadalafilo buy generic cialis generic cialis 20mg uk buy cialis we like it cialis soft gel cialis generico pastillas cialis y alcoho
Cialis 20 mg
پنجشنبه 23 خرداد 1398 10:10 ب.ظ

Thanks a lot, An abundance of information.

generic cialis soft gels prezzo di cialis in bulgaria buy original cialis cialis 5 mg funziona cialis official site cialis generic tadalafil buy we use it 50 mg cialis dose get cheap cialis cialis generico 5 mg cialis coupon printable
http://lomeca.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 08:52 ق.ظ

Useful posts. Regards!
trusted tabled cialis softabs buy cialis sample pack generic cialis soft gels cialis prices in england generic cialis review uk cialis 5 mg effetti collateral we choice cialis pfizer india cialis daily brand cialis nl cialis uk next day
Cialis prices
چهارشنبه 22 خرداد 1398 06:48 ب.ظ

Awesome info. Thank you!
cialis preise schweiz we like it safe cheap cialis cialis flussig free cialis cialis sicuro in linea costo in farmacia cialis cialis side effects dangers we like it cialis soft gel canadian discount cialis i recommend cialis generico
cialisvie.com
دوشنبه 20 خرداد 1398 03:47 ب.ظ

Wonderful forum posts. Regards.
sublingual cialis online online cialis cialis great britain cialis dose 30mg prezzo cialis a buon mercato only best offers cialis use cialis coupon only now cialis 20 mg il cialis quanto costa buy cialis online
http://cialisvie.com/
یکشنبه 19 خرداد 1398 09:50 ق.ظ

Wow loads of terrific data.
cialis lilly tadalafi viagra vs cialis vs levitra cialis kamagra levitra venta cialis en espaa cialis kamagra levitra cialis cost acquisto online cialis cialis without a doctor's prescription cialis tadalafil online cialis canadian drugs
http://cialisvie.com/
شنبه 18 خرداد 1398 04:40 ق.ظ

Helpful advice. Thank you!
cialis super kamagra online cialis buy cialis online legal viagra vs cialis walgreens price for cialis order generic cialis online cialis therapie we recommend cheapest cialis prescription doctor cialis cialis lilly tadalafi
http://old-2014.rsu.edu.ru/node/1281
جمعه 6 اردیبهشت 1398 09:25 ب.ظ
レプリカルイヴィトン、グッチ、シャネル、エルメス、プラダ、セリーヌ、クロムハーツ、ロレックス、オメガ、ウブロ
http://tinhuybacgiang.org.vn/node/1324
سه شنبه 3 اردیبهشت 1398 05:42 ب.ظ
スーパーコピーブランド優良店、偽物時計n級品海外激安通販専門店
http://canadiantousapharmacy.com/
جمعه 23 فروردین 1398 07:28 ب.ظ

Good write ups. With thanks.
canadian pharmacy viagra canadian pharmacies shipping to usa online pharmacies tech school canadian pharmacies-24h canada drugs global pharmacy canada drugs for sale online best canadian pharmacy canada medications buy northwest pharmacies online
http://canadianpharmacyes.com/
پنجشنبه 22 فروردین 1398 05:53 ق.ظ

You actually revealed that very well.
pharmacy canada reviews canadian pharmacy cialis canadian discount pharmacies in ocala fl canadian online pharmacies legitimate canada medications information canadianpharmacy online pharmacies trusted pharmacy canada canadian mail order pharmacies canadian rx world pharmacy
Cialis canada
جمعه 16 آذر 1397 06:23 ق.ظ

Lovely posts, Many thanks!
cialis e hiv india cialis 100mg cost cialis for sale south africa click now cialis from canada 40 mg cialis what if i take cialis australian price cialis daily dose generic cialis kaufen cialis purchasing fast cialis online
buy cheap cialis in canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:03 ب.ظ

Awesome information. Kudos!
acquisto online cialis wow cialis tadalafil 100mg cialis coupons we recommend cialis best buy cialis for sale only here cialis pills cialis soft tabs for sale online prescriptions cialis cialis generico online legalidad de comprar cialis
Cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:16 ق.ظ

Wonderful data. Appreciate it.
cialis generico postepay how do cialis pills work cialis wir preise cialis with 2 days delivery we choice free trial of cialis we choice cialis pfizer india cialis side effects cheap cialis trusted tabled cialis softabs buying cialis on internet
Buy cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 04:11 ب.ظ

Amazing loads of good info!
opinioni cialis generico cialis generico online cialis generika precios de cialis generico we choice free trial of cialis when will generic cialis be available venta cialis en espaa we use it cialis online store cialis tadalafil online cialis generika
buy cheap cialis coupon
سه شنبه 13 آذر 1397 04:50 ق.ظ

Nicely expressed genuinely! !
cialis cost rezeptfrei cialis apotheke prices on cialis 10 mg cialis generisches kanada cialis canadian drugs generic cialis tadalafil cialis herbs cialis 5 mg effetti collateral miglior cialis generico cialis 20mg prix en pharmacie
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30