تبلیغات

حمایت مالی از سایت

X

نرم افزار قانون در طب ابوعلی سینا - قانون در طب سینا
سه شنبه 5 شهریور 1392

قانون در طب سینا

   نوشته شده توسط: مهندس سید رحمت الله انصاری    

قانون در طب

 

نسخهٔ دستنویس فارسی کتاب قانون که در موزهٔ آرامگاه بوعلی در همدان نگهداری می‌شود.

نسخه‌ای از کتاب قانون ابن سینا به زبان لاتین، چاپ ۱۴۸۴ میلادی در مخزن کتب نفیس کتابخانه مرکز علوم درمانی دانشگاه تکزاس در سن‌آنتونیو.

قانون در طب یکی از کتابهای ابن سینا در زمینهٔ پزشکی‌است که نزدیک به هفتصد سال در مراکز علمی اروپا تدریس می‌شد. اصل کتاب به زبان عربی نوشته شده‌است و عبدالرحمن شرفکندی در دهه‌های ۴۰ و ۶۰ شمسی، آن را به زبان فارسی ترجمه کرده‌است.

این کتاب مهم‌ترین و مفصل‌ترین کتاب ابن سینا در طب و از امهات کتب طبی در تمدن ایران پس از اسلام و از جمله مهم‌ترین آثار پزشکان دنیای قدیم است.

جایگاه قانون در تمدن طبی اسلام

در تمدن ایران پس از اسلام سه کتاب در شمار مهم‌ترین کتب طبی پزشکان مسلمان آورده می‌شود. الحاوی از محمد زکریای رازی، کامل الصناعة از مجوسی اهوازی و در نهایت قانون ابن سینا. از این میان قانون ابن سینا از حیث غنای مطالب و حسن بیان بر دیگر آثار برتری دارد.

زمان نگارش قانون

قانون فی الطب در سه مرحله نوشته شده است: نخست در گرگانج حدود سال 403 ق، بخش دوم در ری و حدود 405 ق و بخش سوم در همدان بین سالهای 405 و 414 ق .

ساختار و محتوای قانون

این كتاب عظیم بیش از یك میلیون كلمه دارد و شامل پنج بخش (كتاب) است كه هر یك به چند فن، تعلیم، جمله و فصل تقسیم میشود. پنج بخش کتاب عبارت است از: کلیات طب، ادویه مفرده، امراض مخصوص اعضاء، امراض عمومی بدن و ادویه مرکبه. بوعلی در كتاب مذكور سعی بلیغی در تعریف الفاظ طبی به گونهای منطقی كرده و در تقسیم موضوعات و شرح مطالب نیز از روشی منطقی پیروی كرده است. قانون را باید تركیبی علمی از تجارب بالینی بوعلی، آثار و تعالیم جالینوس و بقراط و ارسطو و نوشته‌های پزشكان ایرانی و مسلمان پیش از خود چون رازی، ابن ربن طبری و ابوسهل مسیحی دانست.

كتاب مذكور را بزرگترین سند پزشكی جالینوسی میدانند ولی مسائل نظری ارسطویی بر این اثر ارزشمند مسلط است. بوعلی در تشریح به ارسطو استناد میكرد. وی مبانی كلی طب را بر پایه آرای جالینوس و داروگیاهشناسیاش را بر اساس نوشته‌های دیوسكوریوس (داروگیاهشناس نامدار یونانی در قرن نخست میلادی) توضیح داده است.

بوعلی به طب نظری و عملی نظر داشته است. وی در آثار طبی خود و به ویژه در قانون، تعالیم عملی و بالینی را در قالب تعریفهای نظری و علمی بیان كرده است. مشاهدات بالینی قانون را میتوان با مفاهیم تجربی بالینی الحاوی مقایسه كرد. ابن سینا، رازی را شایسته نام پزشك و حكیم نمیدانست اما عملا" بسیاری از روشهای درمان و كار تجربی خود را از الحاوی رازی آموخته بود.

بوعلی در شرح داروهای مفرد و قراباذین، نخست ماهیتشان را ذكر میكند و بعد نوع عالی و دانی آن را شرح میدهد. اكثر داروهای ذكر شده از داروهای گیاهی یا حیوانی است. او از مواد معدنی و تركیبات شیمیایی نیز در داروسازی استفاده میكرده است ازجمله طلا، سرب، نقره، سفیداب، گوگرد، زرنیخ، لاجورد، و زنگار.

ابن سینا ضمن توصیف كاركرد این مواد اطلاعات جالبی نیز درباره شیمی غیرآلی بیان كرده است. در كتاب اول قانون برخی اطلاعات درباره طرز آزمایش مواد دقیقآ آمده است ازجمله شرح تصفیه آب هنگام مسافرت.

بوعلی سینا در قانون به نكات خاصی اشاره میكند كه پیش و حتی پس از آن دوره، به آنها توجه چندانی نمیشده است.

 

قانون از منظر دیگران

کتاب قانون مورد مدح بزرگان عرصه دانش و طب قرار گرفته است که مواردی را ملاحظه می فرمایید:

دیدگاه عروضی سمرقندی

نظامی عروضی آورده است كه اگر بقراط و جالینوس زنده شوند روا بُوَد كه پیش این كتاب سجده كنند. او به نقل از قدما روایت میكند كه «طبیبی مجلد اول از قانون بدانسته باشد و سن او به اربعین كشد اهل اعتماد بود».

آقابزرگ تهرانی

ترجمه های قانون

كتاب قانون را ژراردوی كرمونایی در سال 1187 به لاتینی برگرداند. پیش از آن، این كتاب را به فرمان اسقف اعظم تولدو، ریموند، در 1151 م به لاتینی ترجمه كرده بودند. آندرئا آلپاكو در سال 1520 یا 1521 م اثر بوعلی را به لاتینی برگرداند. قانون در نیمه آخر قرن پانزدهم، شانزده بار و در قرن شانزدهم میلادی بیش از بیست بار تجدید چاپ شد.

ترجمه عبری كتاب مذكور را یوسف لوركی در سال 1491 م در ناپل انجام داد و در همان جا منتشر شد. كتاب قانون را ملا فتح الله فخرالدین شیرازی در 1306 ق به فارسی برگرداند و این ترجمه در لكنهو چاپ شد. ترجمه‌ای دیگر نیز از مترجمی نامعلوم منتشر شده است.

از ترجمه ها و پژوهشهای متأخر نیز میتوان به نمونه هایی اشاره كرد:

1. ترجمه كتاب اول قانون از كامرون گرونر.

2. ترجمه قسمت تشریح الاعضاء از پ. دوكنینگ. وی مبحث مربوط به كلیه و مثانه را ترجمه كرده است.

3. ترجمه فن سوم از كتاب سوم از هیرشبرگ و لیپر،  درباره بیماریهای چشم در سال1902 م در آلمان منتشرشد .

4. ترجمه كتاب پنجم از زونت هایمر.

5. ترجمه قانون به فارسی از عبدالرحمان شرفكندی.

6. ترجمه بخش تشریح از كوپینگ در سال 1900 م به فرانسه.

 

 

شروح قانون

بر قانون شروح فراوانی نگاشته شده‌است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

شرح قطب الدین شیرازی.

1. شرح ابوعبید عبدالواحد جوزجانی؛ شاگرد بوعلی سینا.

2. شرح علی بن رضوان (متوفی 460 ق).

3. شرح فخر الدین رازی (متوفی 606 ق).

4. شرح ابراهیم بن علی بن محمد سلمی القطب المصری در قرن هفتم هجری.

5. شرح نجم الدین احمد نخجوانی.

6. شرح محمد بن محمود آملی (متوفی 753 ق).

7. شرح سعد الدین محمد فارسی.

8. شرح فخر الدین محمد خجندی.

9. شرح جمال الدین حلی.

10. شرح رفیعالدین كیلی.

11. شرح یعقوب بن اسحاق ساوی یا السامری در قرن هفتم هجری.

12. شرح ابوالفرج یعقوب بن اسحاق و معروف به ابن القف.

13. شرح محمد بن عبدالله آقسرایی در قرن هشتم هجری.

14. شرح حكیم علی گیلانی یا جیلانی در قرن دهم هجری.

15. شرح كلیات قانون از سدید الدین كازرونی (متوفی 745 ق).

16. شرح ابوالفضایل محمد بن نامور خونجی (متوفی 646 ق ).

17. شرح علی بن عبدالرحمان مشهور به زین العرب المصری (متوفی 770 ق).

18. شرح عزیز الدین رازی.

19. شرح قطب الدین ابراهیم مصری.

20. شرح مسیح الملك یا حكیم شفایی خان بن حكیم عبدالشافی خان.

21. شرح هبهالله بن جمنی.

22. شرح محمود بن مسعود بن مصلح فارسی كازرونی معروف به قطب الدین شیرازی (متوفی 710 یا 716 ق) به نام تحفه السعدیه.

23. شرح افضل الدین جوینی.

24. شرح ربیع الدین عبدالعزیز چلپی.

25. شرح اسحاق خان بن اسماعیل خان دهلوی (در قرن دوازدهم هجری) و با نام غایه المفهوم فی تدبیر المحموم.

26. شرح و حاشیه بر قانون از ضیاء الدین بن بهاء الدین شجاعی.

خلاصه ها

خلاصه هایی نیز از این كتاب تهیه شده كه برخی از آنها چنین است:

1. مختصر القانون از ابوعلی محمد بن یوسف بن شرف الدین.

2. خلاصه القانون از ابوسعید بن ابی السرور الاسرائیلی السامری العسقلانی.

3. موجز ابن نفیس . نویسنده در خلاصه خود از قانون، گردش خون كوچك بین قلب و ریه ها را توضیح میدهد. بعدها ویلیام هاروی گردش كامل خون را در بدن با توجه به آرای بوعلی و ابننفیس اثبات كرد[.

4. التشریح المكنون فی تنقیه القانون اثر هبهالله ابن جمیع اسرائیلی.

.5 الفصول الایلاقیه تألیف محمد بن یوسف ایلاقی (متوفی 460 ق).

6. قانونچه یا القانونچی فی الطب از محمود بن عمر چغمینی (متوفی 745 ق).

7. صفوه و اقتضاب و تلخیصی از اثر دوم به نام انتخاب الاقتضاب.

چاپ قانون

قانون نخست بار در شهر رم با كتاب نجات بوعلی در دو مجلد، در سال 1593م منتشر شد. پس از آن در سال 1290 ق در قاهره، در 1294 ق در بولاق (ممتازترین چاپ)، در 1296 ق در تهران، در سال 1307 و 1324 ق در لكنهو، در سال 1905 م و با شرح فارسی آن در لاهور و كتاب چهارم قانون با شرح فارسی اش در سالهای 1274 و 1296 و 1298 ق در لكنهو منتشر گردیده است.

 

 


Buy cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 08:07 ق.ظ

Kudos. Quite a lot of information.

cialis great britain cialis patentablauf in deutschland cialis coupons interactions for cialis cialis 10 doctissimo cialis 20 mg cut in half cialis tablets for sale buying cialis overnight tadalafil 20mg price cialis wal mart pharmacy
Buy cialis
جمعه 7 اردیبهشت 1397 10:58 ب.ظ

Appreciate it, Loads of knowledge!

when can i take another cialis wow cialis 20 female cialis no prescription sublingual cialis online cialis 5mg prix cialis daily cialis reviews cialis herbs prices on cialis 10 mg generic cialis with dapoxetine
Viagra 5 mg
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 04:03 ب.ظ

Nicely put. Kudos!
rx pharmacy viagra uk pharmacy viagra cheap generic viagra pills online where can i buy cheap viagra how do you buy viagra buy genuine viagra online how to purchase viagra online buy generic viagra where can you buy viagra over the counter buy cheap viagra no prescription
Buy cialis
شنبه 18 فروردین 1397 07:08 ق.ظ

Very good stuff. Cheers!
cialis 100 mg 30 tablet cialis kaufen bankberweisung cialis daily new zealand low cost cialis 20mg cialis australia org wow cialis 20 cialis 30 day trial coupon only now cialis for sale in us cialis generico online we recommend cialis best buy
Why does it hurt right above my heel?
سه شنبه 28 شهریور 1396 12:33 ق.ظ
I was wondering if you ever thought of changing the layout of your blog?
Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people
could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having 1 or 2 images.

Maybe you could space it out better?
foot pain
دوشنبه 13 شهریور 1396 05:23 ب.ظ
My relatives all the time say that I am wasting my time here at web, but I know I am
getting knowledge daily by reading thes good posts.
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 02:53 ب.ظ
With havin so much content do you ever run into any
problems of plagorism or copyright violation? My site has a lot of
completely unique content I've either written myself or outsourced but it appears a lot of it is popping it up all over the internet without my
agreement. Do you know any techniques to help reduce content from being ripped off?
I'd certainly appreciate it.
احسان ناظم
یکشنبه 14 مهر 1392 10:05 ب.ظ
سلام

لطفامواردطب سنتی ابن سینادرتلوزیون ورادیو بخش وشنیده
شود.
پاسخ مهندس سید رحمت الله انصاری : با سلام
جهت مطالعه بیشتر و حمایت از ما به سایت ندای سلامت با طبیعتwww.ansari110.com مراجعه فرمائید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر